Yapay Zekâ Çağında Aydınlatma Metni Nasıl Yazılır?
Yapay zekâ destekli sistemlerin; müşteri segmentasyonu, risk skorlama, fiyatlama,
dolandırıcılık tespiti, içerik önerisi ve pazarlama otomasyonu gibi alanlarda hızla yaygınlaşması,
aydınlatma metinlerinin klasik yapısını yetersiz hâle getirmiştir.
2025 itibarıyla KVKK Kurulu ve Avrupa veri koruma otoriteleri,
AI destekli veri işleme faaliyetlerinde aydınlatma yükümlülüğünü “yüksek şeffaflık standardı”
ile değerlendirmektedir.
Bu durum, özellikle otomatik karar alma ve profiling içeren sistemler için
ayrı ve detaylı aydınlatma metinleri hazırlanmasını zorunlu kılmaktadır.
“Yapay zekâ kullanılıyorsa, ilgili kişi bunun nasıl ve ne amaçla kullanıldığını anlayabilmelidir.”
Klasik Aydınlatma Metinleri Neden Yetersiz Kaldı?
Geleneksel aydınlatma metinleri genellikle:
- “Verileriniz işlenmektedir” gibi soyut ifadeler içerir
- Otomasyon ve algoritmik süreçleri açıklamaz
- Profil oluşturmayı açıkça belirtmez
- Kararların insan müdahalesi içerip içermediğini açıklamaz
Oysa 2025 denetim pratiğinde Kurul şu sorulara net cevap beklemektedir:
- Yapay zekâ kullanılıyor mu?
- Hangi veriler modele giriyor?
- Profil çıkarılıyor mu?
- Karar otomatik mi, insan onayı var mı?
- Bu kararın kişi üzerindeki etkisi nedir?
AI ve Profiling İçeren Aydınlatma Metninde Zorunlu Unsurlar
1. Yapay zekâ kullanımının açıkça belirtilmesi
“Algoritmik sistemler”, “otomasyon” veya “analiz” gibi belirsiz ifadeler yeterli değildir.
Aydınlatma metninde yapay zekâ tabanlı sistemlerin kullanıldığı açıkça yazılmalıdır.
2. Profil oluşturma faaliyetinin tanımlanması
Profiling; kişinin davranışları, tercihleri veya risk düzeyine ilişkin otomatik değerlendirme yapılmasıdır.
Bu faaliyet mutlaka ayrı bir başlık altında açıklanmalıdır.
3. Otomatik karar alma mekanizmasının etkisi
Eğer AI sistemi;
- Fiyatı belirliyorsa
- Başvuruyu reddediyor veya onaylıyorsa
- Kampanya gösterip göstermemeye karar veriyorsa
bunun ilgili kişi üzerindeki olası sonuçları açıkça belirtilmelidir.
Belirtilmiyorsa → aydınlatma yükümlülüğü ihlal edilmiş sayılır.
AI + Otomatik Karar Alma + Profiling İçeren Örnek Aydınlatma Metni
Bu aydınlatma metni, veri sorumlusu sıfatıyla [Şirket Ünvanı] tarafından,
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 10. maddesi kapsamında hazırlanmıştır.
Tarafınıza ait kimlik, iletişim, işlem güvenliği, davranışsal ve dijital etkileşim verileri;
müşteri deneyiminin iyileştirilmesi, risk değerlendirmesi, kişiselleştirilmiş hizmet ve kampanya sunulması amaçlarıyla
yapay zekâ destekli sistemler ve algoritmik analiz araçları kullanılarak işlenmektedir.
Bu kapsamda, kişisel verileriniz kullanılarak;
kullanım alışkanlıklarınız, tercih eğilimleriniz ve işlem geçmişiniz doğrultusunda
profil oluşturma (profiling) faaliyetleri yürütülmekte,
bu profiller doğrultusunda tarafınıza sunulan içerik, teklif veya hizmetler belirlenmektedir.
Belirli durumlarda, söz konusu yapay zekâ sistemleri aracılığıyla
otomatik karar alma süreçleri işletilebilmekte olup,
bu kararlar kampanya uygunluğu, risk seviyesi veya hizmet önceliklendirmesi gibi alanlarda etkili olabilmektedir.
Otomatik karar alma süreçleri, ilgili kişi üzerinde hukuki sonuç doğurabilecek veya benzer şekilde önemli etkiler yaratabilecek nitelikte ise,
bu kararlar insan müdahalesine açık olup,
ilgili kişi olarak bu kararlara itiraz etme, insan müdahalesi talep etme ve görüş bildirme hakkınız bulunmaktadır.
Kişisel verileriniz, yukarıda belirtilen amaçlarla sınırlı olmak kaydıyla,
hukuki yükümlülükler ve hizmet alınan teknoloji sağlayıcılarıyla paylaşılabilir.
Verileriniz, ilgili mevzuatta öngörülen veya işleme amacının gerektirdiği süre boyunca saklanmaktadır.
KVKK’nın 11. maddesi kapsamında;
kişisel verilerinize ilişkin haklarınızı kullanmak için [iletişim kanalı] üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Aydınlatma Metni Yazarken En Sık Yapılan Hatalar
- AI kullanımını genel ifadelerle gizlemek
- Profiling faaliyetini belirtmemek
- Otomatik karar alma etkisini açıklamamak
- “Tamamen otomatik değildir” gibi muğlak ifadeler kullanmak
- İlgili kişi haklarını teorik bırakmak
“İlgili kişi, yapay zekâ kullanımından makul şekilde haberdar edilmemiştir.”
2026’ya Girerken Kurumlar Ne Yapmalı?
- AI kullanılan her süreç için ayrı aydınlatma metni değerlendirmesi yapılmalı
- Profiling içeren işlemler envanterde açıkça belirtilmeli
- Otomatik karar alma varsa insan müdahalesi mekanizması kurulmalı
- Aydınlatma metni – veri envanteri – rıza metni tutarlılığı sağlanmalı
- AI sağlayıcılarıyla yapılan sözleşmeler şeffaflık yükümlülüğü içermeli
hukuki riskleri azaltan bir savunma aracı hâline gelmiştir.
Sonuç
Yapay zekâ destekli veri işleme faaliyetleri,
klasik aydınlatma metinleriyle yönetilemez.
AI, otomatik karar alma ve profiling içeren süreçlerde
şeffaflık seviyesi arttıkça hukuki risk azalır.
