KVKK’ya Göre Açık Rıza Ne Zaman Zorunlu Değildir?
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında kişisel verilerin işlenmesi kural olarak ilgili kişinin açık rızasına dayanır.
Ancak Kanun, bazı durumlarda açık rıza aranmaksızın kişisel veri işlenmesine izin vermektedir.
Bu yazıda, KVKK’ya göre açık rızanın zorunlu olmadığı haller açık ve sistematik biçimde ele alınmaktadır.
📌 Açık Rıza Nedir? (Kısa Hatırlatma)
Açık rıza;
- Belirli bir konuya ilişkin,
- Bilgilendirilmeye dayanan,
- Özgür iradeyle açıklanan
rıza anlamına gelir. KVKK bakımından açık rıza, istisnai değil, tamamlayıcı bir hukuki dayaktır.
Kanun’da sayılan işleme şartlarından biri mevcutsa açık rızaya gerek yoktur.
⚖️ KVKK’ya Göre Açık Rızanın Zorunlu Olmadığı Haller
KVKK’nın 5. maddesinin 2. fıkrasında, açık rıza aranmaksızın kişisel veri işlenebilecek haller sınırlı sayıda düzenlenmiştir.
1️⃣ Kanunlarda Açıkça Öngörülmesi
Kişisel verilerin işlenmesi başka bir kanunda açıkça öngörülmüşse, ilgili kişinin açık rızası aranmaz.
- Vergi mevzuatı gereği fatura bilgileri
- İş Kanunu kapsamında SGK bildirimleri
- Ceza mevzuatı uyarınca adli kayıtlar
Bu durumlarda veri işleme, kanuni yükümlülüğün yerine getirilmesi niteliğindedir.
2️⃣ Fiili İmkânsızlık Nedeniyle Rıza Alınamaması
İlgili kişinin fiili imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayacak durumda olması ve veri işlemenin;
- Kendisinin veya
- Bir başkasının
hayatını ya da beden bütünlüğünü korumak için zorunlu olması halinde açık rıza aranmaz.
3️⃣ Bir Sözleşmenin Kurulması veya İfasıyla Doğrudan İlgili Olması
Tarafı olunan bir sözleşmenin kurulması veya ifası için doğrudan gerekli olan veri işlemede açık rıza aranmaz.
- E-ticaret siparişlerinde adres ve iletişim bilgileri
- Kargo teslimi için alıcı bilgileri
- Abonelik hizmetlerinde kullanıcı bilgileri
Kritik kriter: Veri işlemenin sözleşme için doğrudan gerekli olmasıdır.
4️⃣ Hukuki Yükümlülüğün Yerine Getirilmesi
Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunlu olan veri işlemede açık rıza gerekmez.
- Çalışan özlük dosyalarının tutulması
- Resmî kurum taleplerine cevap verilmesi
- Denetim ve raporlama yükümlülükleri
5️⃣ Kişisel Verinin Alenileştirilmiş Olması
İlgili kişi kişisel verisini kendisi alenileştirmişse, bu veri açık rıza olmaksızın işlenebilir.
Ancak işleme amacı, alenileştirme amacıyla uyumlu olmalıdır.
6️⃣ Bir Hakkın Tesisi, Kullanılması veya Korunması
- Dava ve icra takipleri
- Hukuki uyuşmazlıklarda delil sunulması
- Alacak tahsil süreçleri
Bu hüküm özellikle hukuk, finans ve insan kaynakları süreçlerinde kritik önemdedir.
7️⃣ Meşru Menfaat Kapsamında Veri İşlenmesi
Veri sorumlusunun meşru menfaati için veri işlenmesi zorunluysa ve ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermiyorsa,
açık rıza aranmaz.
⚠️ En Sık Yapılan Hata: Gereksiz Açık Rıza Toplamak
Hukuki dayanak mevcutken açık rıza alınması; rızanın geçersiz sayılmasına,
uyumsuzluk riskine ve idari para cezalarına yol açabilir.
✅ Sonuç: Açık Rıza Bir “Yedek Dayanak”tır
- İlk başvurulacak yol değildir
- Diğer hukuki sebepler yoksa devreye girer
- Yanlış kurgulandığında ciddi risk doğurur
Her veri işleme faaliyeti için önce kanuni işleme şartları analiz edilmeli,
açık rıza gerçekten zorunluysa alınmalıdır.
