🤖 Yapay Zekâ ile Üretilen NFT’lerde Hak Sahipliği
Yapay zekâ (AI) araçlarıyla üretilen NFT projeleri 2026 itibarıyla dijital sanat piyasasının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır.
Ancak bu noktada en kritik soru şudur:
Prompt yazan kişi mi? Yazılım geliştirici mi? Platform mu? Yoksa hiç kimse mi?
Bu sorunun cevabı teknik değil, hukuki bir analiz gerektirir.
Özellikle 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) perspektifinden bakıldığında,
yapay zekâ üretimleri klasik eser sahipliği anlayışını zorlamaktadır.
🧭 1) Temel Hukuki İlke: Eser Sahibi İnsan Olmalıdır
Türk hukukunda genel ilke şudur:
FSEK sistematiğinde eser sahipliği tüzel kişiye veya makineye tanınmaz.
Bu nedenle tamamen otonom şekilde üretilmiş bir yapay zekâ çıktısında,
insan yaratıcılığı yoksa klasik anlamda eser sahipliği doğmayabilir.
🎨 2) AI Üretimli NFT Nedir?
AI üretimli NFT; bir yapay zekâ modelinin (örneğin generative art sistemleri)
görsel, ses, animasyon veya koleksiyon çıktısı üretmesi ve bu çıktının
blokzincir üzerinde NFT olarak mint edilmesidir.
- 🧠 Prompt tabanlı görsel üretimi
- 🎲 Algoritmik generative art koleksiyonları
- 🎵 AI bestelenmiş müzik NFT’leri
- 🎥 AI animasyon üretimleri
Ancak NFT mint edilmesi, otomatik olarak telif hakkı doğurmaz.
⚖️ 3) Olası Hak Sahipliği Senaryoları
1️⃣ Prompt Yazarı (Kullanıcı)
Eğer kişi yalnızca basit ve genel bir komut veriyorsa:
Bu durumda yaratıcı katkı zayıf kabul edilebilir.
Ancak detaylı, yönlendirici ve özgün komutlarla üretim yapılmışsa:
Hukuki değerlendirme, insanın üretimdeki belirleyici rolüne göre yapılır.
2️⃣ Algoritmayı Geliştiren Yazılımcı
AI modelini geliştiren kişi:
- Algoritma üzerinde hak sahibidir
- Ancak her üretilen çıktı üzerinde otomatik eser sahibi değildir
Yazılım ile üretilen çıktı arasında doğrudan eser sahipliği bağı kurulmaz.
3️⃣ Platform (AI Servis Sağlayıcı)
Birçok AI platformu kullanım sözleşmesinde şunu düzenler:
- Üretilen çıktının kullanım hakkı kullanıcıya aittir
- Platform lisans veya kullanım sınırı koyabilir
Bu noktada sözleşme hükümleri belirleyici olur.
4️⃣ Hiç Kimse (Kamu Malı Tartışması)
Eğer üretimde insan yaratıcılığı yoksa,
bazı hukuk görüşlerine göre ortaya çıkan çıktı:
Bu durum özellikle tamamen otonom sistemlerde tartışmalıdır.
🪙 4) NFT Mint Eden Kişi Hak Sahibi midir?
Blokzincirde NFT oluşturmak teknik bir işlemdir.
Eğer mint eden kişi yaratıcı üretimde yer almamışsa,
yalnızca blokzincir kaydı yapmış olur.
📂 5) Hak Türleri Açısından Değerlendirme
🖋️ Manevi Haklar
Adın belirtilmesi, eserde değişiklik yapılmasını engelleme gibi haklar
yalnızca eser sahibine aittir.
💰 Mali Haklar
Çoğaltma, yayma, umuma iletim ve işleme hakları
eser sahibine veya sözleşmeyle devralana aittir.
AI üretimlerinde bu hakların kime ait olduğu,
insan katkısının derecesine bağlıdır.
🔍 6) En Riskli Alan: AI + NFT + Marka İhlali
AI ile üretilen NFT’ler:
- Tescilli markaları içerebilir
- Ünlü karakterleri taklit edebilir
- Kurumsal logoları stilize edebilir
Bu durumda:
📊 7) Şirketler İçin Risk Analizi
- ⚠️ Sahipliği belirsiz NFT koleksiyonları
- ⚠️ Lisanssız AI görselleri
- ⚠️ Platform sözleşmesi ihlali
- ⚠️ Telif devri yapılmadan satış
Bu riskler yatırımcı, koleksiyoner ve marka güveni açısından kritik önemdedir.
📌 8) Pratik Hukuki Öneriler
- 📑 AI kullanım sözleşmesi incelenmeli
- 🧠 İnsan yaratıcı katkısı belgelenmeli
- 🔐 Prompt ve üretim kayıtları saklanmalı
- ⚖️ NFT satış sözleşmesinde hak kapsamı açıkça yazılmalı
- 🏷️ Marka ve telif risk analizi yapılmalı
🎯 Sonuç: AI Üretimli NFT’lerde Hak Sahibi Kim?
Tek bir cevap yoktur.
Ancak temel prensip nettir:
2026 itibarıyla AI üretimli NFT projelerinde:
- Yaratıcı insan katkısı varsa → eser sahipliği mümkündür
- Tam otonom üretim varsa → eser sayılmama riski vardır
- Mint eden kişi otomatik eser sahibi değildir
AI + NFT projelerinde hukuki yapı baştan kurgulanmazsa,
ileride telif, marka ve yatırımcı uyuşmazlıkları kaçınılmazdır.
