KVKK’da Meşru Menfaat Ölçümü: 2025 Trendleri ve Kurul Kararları ile Yeni Yaklaşım
KVKK’da veri işlemenin altı hukuki sebebinden biri olan meşru menfaat,
2023–2025 döneminde Kurul kararlarının en çok tartışılan başlığı haline geldi.
Hem işveren uygulamalarında hem de pazarlama süreçlerinde şirketlerin en sık başvurduğu hukuki sebep
“meşru menfaat” olsa da, Kurul’un kararları bu alanın artık çok daha dar yorumlandığını gösteriyor.
2025 itibarıyla Kurul; meşru menfaat iddiasının ancak gereklilik, orantılılık, dengeli menfaat ve şeffaflık testlerinin eksiksiz yapılması halinde geçerli olacağını defalarca vurguladı.
Bu nedenle LIA (Legitimate Interest Assessment – Meşru Menfaat Dengesi Testi), şirketlerin KVKK uyum programlarında 2025’te en kritik dokümanlardan biri haline gelmiş durumda.
1. Meşru Menfaat Nedir? KVKK Kapsamındaki Sınırlar
Meşru menfaat; veri sorumlusunun haklı, makul ve hukuken korunabilir bir menfaatinin ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermediği durumlarda uygulanabilir.
KVKK perspektifinden meşru menfaatin alt kriterleri:
- Meşru amaç: ticari, operasyonel veya güvenlik temelli olmalı
- Gereklilik: amaç başka bir yöntemle sağlanamamalı
- Orantılılık: veri işleme amaca göre abartılı olmamalı
- Denge testi: ilgili kişinin temel haklarına üstün gelmemeli
- Şeffaflık: aydınlatma metninde açık şekilde belirtilmeli
2. 2025 Kurul Kararlarında Ortaya Çıkan Yeni Örüntüler
Kurul’un 2024–2025 kararlarına bakıldığında beş temel yaklaşım öne çıkıyor:
1) Meşru menfaat ancak “zorunlu olduğunda” kullanılabilir
- Pazarlama, reklam, sosyal medya kampanyaları → meşru menfaat için yetersiz bulundu
- “İş süreçlerinin iyileştirilmesi” gibi geniş ifadeler kabul edilmedi
2) Alternatif yöntem varsa meşru menfaat geçersiz
- Çalışan izleme (CCTV, GPS, yazılım logları) için daha az müdahaleci yöntemlerin varlığı sorgulandı
3) Veri minimizasyonu yapılmamışsa meşru menfaat ortadan kalkar
- Gereksiz lokasyon verisi, tüm gün süren takip, geniş ekran görüntüleri vb.
4) Profil oluşturma faaliyetlerinde meşru menfaat çok dar yorumlanıyor
- Kullanıcı davranış profili çıkarmak → çoğu durumda açık rıza gerekir
5) Denge testinin yazılı delil olarak sunulması zorunlu hale geldi
- Sözlü veya soyut değerlendirmeler kabul edilmiyor
3. İşveren Uygulamaları: Meşru Menfaatin En Kritik Olduğu Alan
İşveren–çalışan ilişkisi, güç dengesi gereği en hassas veri işleme alanlarından biridir. Kurul bu nedenle çalışan verilerinde meşru menfaat gerekçesini daha dar yorumlamaktadır.
Meşru menfaatin kabul edildiği örnek alanlar:
- Şirket varlıklarının güvenliği (CCTV ancak orantılı olursa)
- İş sağlığı – iş güvenliği zorunlulukları
- Sınırlı süreli ve amaç odaklı GPS takibi
Reddedildiği alanlar:
- Sürekli ve kesintisiz GPS izleme
- Çalışan bilgisayar ekranlarının periyodik screenshot ile takip edilmesi
- Davranışsal performans puanlama
- Çalışanlara yönelik gizli sosyal medya analitiği
4. Pazarlama Süreçleri: Meşru Menfaat Alanı Daralıyor
Pazarlama ve reklam faaliyetlerinde meşru menfaat iddiası 2025’te ciddi şekilde sınırlandırıldı.
Kurul’un riskli bulduğu uygulamalar:
- CRM verilerinin kampanya segmentasyonu için kullanılması
- Davranışsal reklamcılık (profil çıkarma)
- Çerezsiz takip teknolojileri (fingerprinting) → açık rıza gerekir
- Veri zenginleştirme (data enrichment) hizmetleri
Daha güvenli kabul edilen durumlar:
- Müşteri hizmetleri performansının artırılması
- Dolandırıcılık tespiti
- Hizmet kalitesinin ölçümü
5. 2025 İçin LIA (Meşru Menfaat Ölçüm) Çerçevesi
B10 Digital’in uyum projelerinde kullandığı 2025 LIA yöntemi dört aşamadan oluşur:
1) Amaç Tanımı
- İşlenen veri kategorileri
- Gerçek amaç → soyut ifadeler yasak
2) Gereklilik Testi
- Amaç başka bir yöntemle sağlanabilir mi?
- Daha az veriyle veya daha az süreyle mümkün mü?
3) Orantılılık ve Veri Minimizasyonu
- Veri işleme şimdiye göre çok daha sınırlı olmak zorunda
4) Hak–Menfaat Dengesi
- Veri sahibinin beklentisi
- İşleme nedeniyle doğabilecek zarar
- Veri sorumlusunun sağlayacağı fayda
6. Meşru Menfaat Hangi Durumlarda Kesinlikle Kullanılamaz?
- Davranışsal reklamcılık (profil oluşturma)
- Veri satışı veya paylaşımı
- İzinsiz SMS / e-mail pazarlama
- Çalışanın sürekli gözetimi
- Fingerpinting temelli takip sistemleri
7. Türkiye’de 2025 Trendleri: Şirketler En Çok Nerede Hata Yapıyor?
- LIA yapılmadan meşru menfaate dayanılması
- Çerez ve davranışsal reklam faaliyetlerinde rıza yerine meşru menfaat kullanılması
- Çalışan izleme araçlarında gereklilik–orantılılık testlerinin yapılmaması
- Aydınlatma metinlerinde meşru menfaatin somut olarak açıklanmaması
Sonuç
Meşru menfaat, KVKK’nın en esnek fakat en riskli hukuki dayanağıdır. 2025 itibarıyla Kurul kararları, bu esnek alanı ciddi şekilde daraltmış ve şirketlerden belgelendirilebilir, orantılı ve şeffaf bir LIA süreci talep etmeye başlamıştır.
İşveren uygulamaları ve pazarlama süreçleri ise bu yeni yaklaşımın en net hissedildiği alanlardır.
