🎨 NFT’ler Eser Sayılır mı? (FSEK Perspektifiyle Çok Ayrıntılı Rehber)
NFT (Non-Fungible Token) teknolojisi, dijital içeriklerin “satılabilir” ve “izlenebilir” hale gelmesini sağladı.
Ancak hukuk dünyasında asıl soru hâlâ aynı:
NFT bir eser midir, yoksa sadece bir kayıt mı?
NFT çoğu zaman eser değil; eserle ilişkilendirilen teknik bir blokzincir kaydıdır.
Eser niteliği, NFT’nin “token” kısmından değil; temsil ettiği içerikten doğar.
🧭 1) FSEK’te “Eser” Kavramı: NFT’yi Nereye Oturtuyoruz?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) bakımından “eser” sayılabilmek için temel eşik şudur:
Bir ürün, sahibinin hususiyetini (kişisel yaratıcı izini/özgünlüğünü) taşımalıdır.
Yani FSEK, “dijital mi fiziksel mi?” ayrımı yapmaz; yaratıcı emeği arar.
Yaratıcı emek + hususiyet + FSEK’teki eser türlerinden birine girme
= FSEK koruması
Bu nedenle NFT’yi incelerken “NFT satıldı mı?” sorusundan önce şu soruyu sormalıyız:
NFT’nin bağlandığı içerik, FSEK anlamında eser mi?
🧱 2) NFT’nin Yapısı: “Token” ile “İçerik” Neden Aynı Şey Değil?
NFT’yi pratikte üç katmanlı bir yapı gibi düşünmek doğru olur. Bu katmanların her birinin hukuki karşılığı farklıdır:
🧩 Katman A: Token (Blokzincir Kaydı)
Token; blokzincirde duran, benzersiz bir kimlik gibi çalışan ve genellikle şu bilgileri içeren bir kayıttır:
token ID, koleksiyon, creator adresi, transfer geçmişi ve çoğu zaman metadata bağlantısı.
Tek başına token, çoğunlukla “yaratıcı ifade” değil; teknik bir veridir.
🖼️ Katman B: İçerik (Görsel / Müzik / Video / Metin)
Asıl tartışma burada başlar. NFT’nin temsil ettiği içerik:
bir illüstrasyon, bir parça müzik, bir video ya da bir metin olabilir.
Bu içerik hususiyet taşıyorsa FSEK koruması gündeme gelir.
🧾 Katman C: Lisans / Kullanım Şartları (Terms & License)
NFT satın alan kişiye “ne yapma hakkı verildiği” çoğu zaman NFT’nin kendisinden değil;
proje sözleşmesinden, lisans metninden veya platform şartlarından çıkar.
Yani “NFT aldım, ticari kullanım hakkım var” iddiası ancak açık lisans ile mümkündür.
🪙 NFT (Token / Kayıt)
│ (genelde teknik veri)
▼
🖼️ İçerik (Eser olabilir)
│ (FSEK koruması burada doğar)
▼
🧾 Lisans (Hakların sınırı burada çizilir)
🔍 3) “NFT Eser midir?” Sorusunun Doğru Cevabı
Bu soruya tek cümlelik cevap veren içerikler genellikle yanıltıcıdır.
Hukuken doğru yaklaşım şudur:
NFT tek başına eser sayılmayabilir; ancak NFT’nin temsil ettiği dijital içerik
FSEK anlamında eser niteliği taşıyorsa, o içerik eser sayılır ve korunur.
Dolayısıyla bir NFT’nin eser sayılıp sayılmadığını değerlendirirken,
“NFT” kelimesini değil, NFT’nin bağlandığı yaratıcı içeriği masaya yatırırız.
🗂️ 4) NFT İçeriği Hangi Hallerde Eser Sayılır? (Eser Türlerine Göre)
NFT içerikleri çoğu zaman FSEK’teki eser türleriyle birebir eşleşir.
Aşağıdaki eşleşme, sahada en çok karşılaşılan örnekleri kapsar:
🎨 A) Dijital Görsel / İllüstrasyon NFT’leri
Özgün bir çizim, dijital tablo, 3D model, karakter tasarımı veya görsel kompozisyon
güzel sanat eseri kapsamına girebilir. Burada kritik nokta “çok uğraştım” değil;
ortaya çıkan işin kişisel üslup ve özgün kompozisyon taşımasıdır.
🎵 B) Müzik NFT’leri
Bir besteyi veya müzik kaydını NFT olarak satmak, müziğin eser niteliğini değiştirmez.
Eser niteliği taşıyan müzik, musiki eseri olarak korunur.
Ayrıca uygulamada “besteci / söz yazarı / icracı / fonogram yapımcısı” gibi çoklu hak sahipliği görülür.
🎬 C) Video / Animasyon NFT’leri
Video ya da animasyon içerikleri, niteliğine göre sinema eseri veya görsel-işitsel eser olarak korunabilir.
Özellikle ekip işi üretimlerde hak sahipliği daha karmaşık hale gelir (yönetmen, yapımcı, senarist vb.).
📝 D) Metin / Şiir / Senaryo NFT’leri
Edebi metinler, şiir, hikâye, senaryo gibi içerikler ilim ve edebiyat eseri kapsamındadır.
NFT ile listelenmesi, metnin eser niteliğini ne artırır ne azaltır; sadece “pazarlanma biçimini” değiştirir.
⚙️ 5) “Generative / Algoritmik NFT” Eser mi? (2026’nın En Çok Sorulanı)
Generative NFT koleksiyonlarında içerik, bir algoritma tarafından farklı kombinasyonlarla üretilir.
Burada “eser” tartışması iki eksende yürür:
-
👤 İnsan katkısı nerede?
(Algoritmayı tasarlayan kişinin yaratıcı tercihleri, kurallar, kompozisyon mantığı) -
🎛️ Sonuçlarda hususiyet var mı?
(Üretim tamamen rastgele mi, yoksa yaratıcı bir tasarım dilinin farklı varyasyonları mı?)
Eğer koleksiyon; yaratıcı bir “tasarım sistemi” kuruyor ve bu sistemin çıktıları da bu üslubu taşıyorsa
eser niteliği iddiası güçlenir.
Ancak tamamen otomatik, hususiyetsiz ve birbirinin kopyası varyasyonlar için eser iddiası zayıflayabilir.
👤 6) Mint Eden Kişi Eser Sahibi midir?
Hayır; mint etmek teknik bir işlemdir. Eser sahipliği ise yaratıcı üretimle doğar.
Yani bir kişi başkasının görselini alıp NFT olarak mint ederse:
- Token’ı üretmiş olabilir
- Ama eser sahibi olmaz
- Hatta izinsiz kullanımdan dolayı ihlal riski doğabilir
❌ Mint eden: “kaydeden / listeleyen” olabilir.
📦 7) NFT Satışı = Eserin Satışı mı? (FSEK Mantığıyla)
Uygulamada en çok uyuşmazlık çıkaran alan burasıdır.
NFT satışı, çoğu durumda:
token’ın devridir.
Bu işlem, FSEK’teki mali hakların (çoğaltma, yayma, umuma iletim gibi) devri anlamına kendiliğinden gelmez.
FSEK mantığında mali hak devri/lisansı:
açık, belirli ve geçerli bir sözleşme iradesi ister.
Dolayısıyla “NFT’yi aldım, her şey benim oldu” yaklaşımı hukuken doğru değildir.
NFT satışı = token mülkiyetine benzer bir kontrol
Telif hakları = ancak açık lisans / devir düzenlemesi varsa
🛡️ 8) NFT Eser Sayılıyorsa Hangi Haklar Doğar? (Mali + Manevi)
NFT’nin temsil ettiği içerik eser sayılıyorsa, eser sahibinin FSEK kapsamında korunan hakları gündeme gelir.
Bu haklar iki ana gruptur:
💰 A) Mali Haklar (Ekonomik Haklar)
Mali haklar, eser üzerinde ekonomik tasarruf imkânı sağlar. NFT bağlamında en sık tartışılanlar:
- 🖨️ Çoğaltma hakkı: İçeriğin kopyalanması (indirilebilir dosya, yüksek çözünürlüklü çoğaltım vb.)
- 📦 Yayma hakkı: Kopyaların dağıtımı (satış, devrin genişletilmesi)
- 📡 Umuma iletim hakkı: İnternette erişilebilir kılma (web sitesi, platform, sosyal medya)
🧿 B) Manevi Haklar (Kişilik Bağlantılı Haklar)
Manevi haklar, eser sahibi ile eser arasındaki bağın korunmasına ilişkindir:
adın belirtilmesi, eserde değişiklik yapılmasına karşı korunma gibi alanlarda önem kazanır.
NFT dünyasında özellikle “eser sahibinin adı/rumuzu” ve “eserin manipüle edilmesi” uyuşmazlıklarda öne çıkar.
🚫 9) Eser Sayılmayan NFT Senaryoları (Sahada Sık Görülenler)
Aşağıdaki içerikler her zaman eser değildir; çoğu zaman “veri” veya “basit çıktı” seviyesinde kalabilir:
- 📊 Sadece metaveri (metadata) token’ları
- 🧾 Standart şablonlarla otomatik üretilmiş, hususiyet taşımayan görseller
- 🔁 Birbirinin aynısı, yaratıcı tercih içermeyen seri üretim varyasyonlar
FSEK, “NFT” etiketini değil; yaratıcı özgünlüğü arar.
✅ Sonuç: NFT’ler Eser Sayılır mı?
FSEK perspektifinden bakıldığında doğru sonuç şu şekilde özetlenebilir:
- 🪙 NFT (token/kayıt): genellikle teknik bir kayıttır, tek başına eser sayılmayabilir.
- 🖼️ NFT’nin temsil ettiği içerik: hususiyet taşıyorsa eser sayılır ve FSEK koruması doğar.
- 🧾 Hakların sınırı: NFT satışı telif devri değildir; lisans/devir açıkça düzenlenmelidir.
NFT teknolojidir; FSEK’in koruduğu şey ise teknolojinin üzerindeki yaratıcı içeriktir.
Bu yüzden her NFT “eser” değildir; ancak birçok NFT’nin temsil ettiği içerik eser olabilir.
