🎨 NFT’lerde Eser Sahibi Kimdir? (Mint Eden – Tasarımcı – Platform İlişkisi)
NFT ekosisteminde en sık karıştırılan sorulardan biri şudur:
“NFT’yi mint eden kişi mi eser sahibidir?”
“Platformda yayınlandıysa hak platforma mı geçer?”
“Tasarımcı ile mint eden farklıysa hak kime aittir?”
NFT’yi mint eden kişi otomatik olarak eser sahibi olmaz.
Eser sahibi, eseri meydana getiren gerçek kişidir.
1️⃣ Hukuki Başlangıç Noktası: Eser Sahibi Kimdir?
Fikri mülkiyet hukukunda temel prensip şudur:
- Eseri meydana getiren kişi, eser sahibidir.
- Eser sahipliği doğumla birlikte ortaya çıkar.
- Blockchain işlemi, eser sahipliğini değiştirmez.
Dolayısıyla:
NFT’nin blokzincirde kimin cüzdanından çıktığı değil,
eseri kimin yarattığı belirleyicidir.
2️⃣ Mint Eden Kişi Eser Sahibi midir?
“Mint etmek”, teknik olarak bir dijital içeriği blokzincire kaydetmek anlamına gelir.
Ancak mint eden kişi:
- Eseri tasarlayan kişi olmayabilir
- Sadece teknik işlemi yapan kişi olabilir
- Bir ajans ya da koleksiyon yöneticisi olabilir
Bu durumda:
- Mint eden kişi eser sahibi değildir
- Eğer hak devri yoksa yalnızca teknik aracı konumundadır
Yalnızca token üretir.
3️⃣ Tasarımcı (Creator) Eser Sahibi midir?
Eğer NFT’ye konu olan görsel, müzik, video veya dijital sanat çalışması
belirli bir kişi tarafından yaratılmışsa:
- O kişi eser sahibidir
- Mali ve manevi hakların ilk sahibi odur
Bu haklar şunları içerir:
- Çoğaltma hakkı
- Yayma hakkı
- Umuma iletim hakkı
- İşleme hakkı
NFT üretimi, bu hakları otomatik devretmez.
4️⃣ Platform Eser Sahibi midir?
NFT platformları (pazar yerleri) genellikle:
- Aracı hizmet sağlayıcıdır
- Barındırma ve satış altyapısı sunar
- Akıllı sözleşme mekanizmasını işletir
Platform:
- Eseri yaratmaz
- Kural olarak eser sahibi değildir
Ancak dikkat edilmesi gereken nokta:
Platform kullanım sözleşmeleri,
belirli lisans haklarını talep edebilir.
fakat lisans talep edebilir.
5️⃣ Mint Eden ≠ Tasarımcı Senaryosu
En riskli durum:
- Tasarımcı ayrı kişi
- Mint eden ayrı kişi
- Platform üzerinden satış yapılıyor
Eğer tasarımcı ile mint eden arasında açık bir sözleşme yoksa:
- Telif hakkı tasarımcıda kalır
- Mint eden kişi hukuka aykırı satış yapıyor olabilir
Bu durum NFT piyasasında en sık görülen uyuşmazlık alanıdır.
6️⃣ İşveren – Ajans – Koleksiyon Modeli
NFT koleksiyonlarında sıklıkla şu yapı görülür:
- Grafik tasarımcı üretir
- Ajans organize eder
- Başka bir cüzdan mint eder
Bu durumda eser sahipliği:
- Hizmet sözleşmesine
- Hak devri maddelerine
- Çalışan – işveren ilişkisine
göre belirlenir.
Tasarımcı ile hak devri sözleşmesinin yapılmamış olmasıdır.
7️⃣ Kolektif ve Yapay Zekâ Üretimli NFT’lerde Durum
👥 Kolektif Üretim
Birden fazla kişinin katkısı varsa,
ortak eser söz konusu olabilir.
🤖 Yapay Zekâ Üretimi
Eğer eser tamamen yapay zekâ tarafından üretilmişse:
- Eser sahipliği tartışmalıdır
- Çoğu hukuk sisteminde insan yaratımı şarttır
Bu durumda mint eden kişi otomatik eser sahibi sayılmaz.
8️⃣ En Sık Yapılan Hatalar
- ❌ NFT’yi mint edenin otomatik hak sahibi olduğunu düşünmek
- ❌ Platformda yayınlamanın hak devri anlamına geldiğini varsaymak
- ❌ Tasarımcıyla yazılı sözleşme yapmamak
- ❌ Uluslararası NFT projelerinde uygulanacak hukuku belirlememek
Sonuç: NFT’de Eser Sahipliği Blokzincirle Belirlenmez
NFT ekosisteminde:
- Mint eden kişi ≠ eser sahibi
- Platform ≠ eser sahibi
- Token sahipliği ≠ telif sahipliği
Eser sahibi, eseri meydana getiren kişidir.
Hak devri yoksa bu durum değişmez.
NFT’de teknik sahiplik ile hukuki sahiplik farklıdır.
Bu ayrım yapılmadan yürütülen her proje, ileride ciddi telif ihtilafına dönüşebilir.
